Аҩӡыбжьара
Аҩӡыбжьа́ра / Амесопотамиа ( – «Аҩӡыбжьара»), изгьыхьӡҵо Ҩ-ӡиастәыла — аобласт Тигри Евфрати аӡиасқәа рыбжьара, иахьатәи Ирак территориаҟны иҟоуп. Евроазиаттә ацивилизациа агарақәа руак ауп.

 Аҩӡыбжьара аҭоурых 
Аҩӡыбжьараҿы анкьаӡазны ԥыҭк аҳәынҭқаррақәа иҟон: шумертәи ақалақьқәа Кьыш, Урук, Ур, Лагаш, Умма, атәылақәа Аккад, Еламтәыла, Ассириа, Мидиа, Вавилонтәыла.

Ахронологьыа
 IV зқш. ҳ-е-ӡа избжа аан – ацивилизациа аҷыдарақәа еилкка рызцәырҵит. Абааҭӡамцқәа ақалақьқәа иркәшит.
 XXVIII шәш. ҳ-е-ӡа аан — Кьыш ақалақь Шумер ацивилизациа центрхеит.
 XXIII шәш. ҳ–е–ӡа аан — Аккадтәыла аҳәынҭқар Саргон I Шумери Аккади реидиҵит.

 Аҩӡыбжьара акультура 
Вавилон-ашшуртә алахтыра, анкьаӡатәи Месопотамиа ажәларцәа – шумеруаа, аккадуаа, вавилонуаа, ашшуруаа,– ркултура, ҿырԥш, аҭҵаарадырреи, алитературеи, аҟазареи рыгдыра ҳарак иман, аха адин аидеологиа иман

Акатегориа:Аҭоурых
Акатегориа:Азиа
Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа аҭоурых
Акатегориа:Ажәытәӡатәи Месопотамиа
Акатегориа:Месопотамиа