ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧವು ಗ್ರಾಹಕನು ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆದಾಯದೊಳಗಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾದ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಗ್ರಾಹಕರ ಆಯ್ಕೆಗಳ ನಿಯತಾಂಕಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ಆದ್ಯತೆಯ ನಕ್ಷೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. == ಮೃದು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧ == ಮೃದು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮೂಲತಃ ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಜಾನೋಸ್ ಕೊರ್ನೈ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. "ಕೊರತೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಾಜವಾದಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು" ವಿವರಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸಮಾಜವಾದಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು, ಸಾಲ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ಬೆಂಬಲದಿಂದಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮೃದು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉಳಿವು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮೃದು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪಿತೃತ್ವದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣಕಾಸಿನ ಸಬ್ಸಿಡಿ, ಮೃದು ತೆರಿಗೆ, ಮೃದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ (ಅನುತ್ಪಾದಕ ಸಾಲಗಳು), ಮೃದು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಾಲ (ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಬಾಕಿ) ಮತ್ತು ವೇತನ ಬಾಕಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ನಂತರದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಐದು ಆಯಾಮಗಳಿವೆ ಎಂದು ಜಾನೋಸ್ ಕೊರ್ನೈ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು. ವ ಕ್ಲೋವರ್ [೧೯೬೫]ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಯೋಜನಾ ಊಹೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರ ನಡವಳಿಕೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯದು ಭವಿಷ್ಯದ ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ನೈಜ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಂತಹ ಹಿಂದಿನ ಅಸ್ಥಿರಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರುವುದು. ಮೃದು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ರಾಜ್ಯ) ಪಾವತಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು ತನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಂತಹ ಬಾಹ್ಯ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭವನೀಯವೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. === ಬ್ಯಾಂಕ್ === ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಬಂಡವಾಳ ಸಮರ್ಪಕ ಅನುಪಾತದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಲಗಳ ಸುಸ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದಾಗ ಅದು ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿವಾಳಿಯಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮೃದು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಅಗತ್ಯವಿರುವಾಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸಿದ ವೆಚ್ಚಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಮೃದು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಡೆವಾಟ್ರಿಪಾಂಟ್ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕಿನ್ (೧೯೯೫) ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಹ್ಯ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಆಂತರಿಕೀಕರಣವು ಹೊಸ ಸಾಲಗಳ ನಡುವೆ ಹಣವನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಹೂಡಿಕೆ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ,ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹೊಸ ಸಾಲಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಲಾಭದಾಯಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೃದು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಮುರಿಯಬಹುದು. == ಉಪಯೋಗಗಳು == === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಯ್ಕೆ === ಗ್ರಾಹಕರ ನಡವಳಿಕೆಯು ಗರಿಷ್ಠೀಕರಣದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರರ್ಥ ನಮ್ಮ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ನಮ್ಮ ಸೀಮಿತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಗ್ರಾಹಕರು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲಾಗದವರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಏಕೈಕ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಬಜೆಟ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಜೆಟ್ ಸೆಟ್ (ಬಜೆಟ್ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಡಲ್ ಆಯ್ಕೆಗಳು) ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಖರೀದಿಸಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸರಕುಗಳ ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹಿಂದಿರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಊಹೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವಾಗ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆಯ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಆದ್ಯತೆಯ ಉದಾಸೀನ ರೇಖೆಯು ಅವರ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸೂಕ್ತ ಬಳಕೆಯ ಬಂಡಲ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಆಂತರಿಕ ಪರಿಹಾರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಎಲ್ಲಾ ಎರಡು ಆಯಾಮದ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಮೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: + = {\ P_{}+P_{}=} ಇಲ್ಲಿ: = {\ =} ಬಳಕೆಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಹಣದ ಆದಾಯ (ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಪಡೆದ ನಂತರ) = {\ P_{}=} ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರಕಿನ ಬೆಲೆ = {\ P_{}=} ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಸರಕುಗಳ ಬೆಲೆ = {\ =} ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರಕಿನಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದ ಮೊತ್ತ = {\ =} ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಸರಕುಗಳಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದ ಮೊತ್ತ ಬಜೆಟ್ ರೇಖೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಂಶಗಳು ಆದಾಯದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ (ಎಂ) ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರಕಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ ( {\ P_{}} ) ಅಥವಾ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಸರಕುಗಳ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ ( {\ P_{}} ). === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ === ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಗಡಿಯು ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ಒಂದು ನಿರ್ಬಂಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಂಶಗಳ ಮಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೇಶದ ಬಹು ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರನ ಬಳಕೆ ಸಂಭವನೀಯ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕ ಉದಾಸೀನತೆಯ ವಕ್ರರೇಖೆಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. == ಅನೇಕ ಸರಕುಗಳು == ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಲಭವಾದ ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಎರಡು ಉತ್ತಮ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧದ ಮೂಲಕ ಬಹು ಸರಕುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ೨ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಧನಾತ್ಮಕ ಸದಿಶದಿಂದ ಗುಣಿಸಿದರೆ ನಿರ್ಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯದು ಎಲ್ಲಾ ಸರಕುಗಳು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧವು ಯಾವಾಗಲೂ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. == ಸಾಲ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಲ ನೀಡುವುದು == ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಮೂಲಕ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಡ್ಡಿದರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸಾಲ ಪಡೆಯಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಹಣವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲ ನೀಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು . ಹೇಗೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಲದ ದರದಲ್ಲಿ. ಸಾಲವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.. ನಡವಳಿಕೆಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಸಾಲ ನೀಡುವ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಬಹುದು. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಕ್ಷಪಾತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ಮುಗ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==